Invoering van de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra)

Per 1 januari 2020 treedt de Wet normalisering rechtspositie ambtenaren (Wnra) in werking. Deze wet zorgt er voor dat de (eenzijdige) aanstelling van ambtenaren van rechtswege verandert in een (tweezijdige) arbeidsovereenkomst tussen de ambtenaar en de overheidswerkgever. Hierdoor wordt de rechtspositie van een ambtenaar zoveel mogelijk gelijk gesteld met die van een werknemer in het bedrijfsleven. Door de Wnra verandert de rechtspositie van de ambtenaar van de ene op de andere dag van een publiekrechtelijke in een privaatrechtelijke. Voor overheidswerkgevers betekent dit dat voor deze overgang belangrijke voorbereidingen moeten worden getroffen.

Aanstelling

Op dit moment (tot 1 januari 2020) is het zo dat een ambtenaar door een overheidswerkgever in zijn functie eenzijdig wordt aangesteld middels een zogenoemd aanstellingsbesluit, waarbij zijn arbeidsvoorwaarden (grotendeels) zijn vastgelegd in een rechtspositieregeling. Als een ambtenaar het niet eens is met een besluit van zijn (overheids)werkgever om hem – bijvoorbeeld – te schorsen of te ontslaan, dan kan de ambtenaar hiertegen bezwaar maken en vervolgens in (hoger) beroep gaan bij de bestuursrechter.

Arbeidsovereenkomst

Vanaf 1 januari 2020 verandert het aanstellingsbesluit van de ambtenaar van rechtswege, dus zonder dat de ambtenaar of zijn werkgever daar iets voor hoeft te doen, in een arbeidsovereenkomst. De arbeidsvoorwaarden van de ambtenaar (salaris, eindejaarsuitkering, vakantiedagen etc.) blijven allemaal hetzelfde. Voor ambtenaren die na 1 januari 2020 in dienst treden bij een overheidswerkgever geldt dat zij direct een arbeidsovereenkomst krijgen en geen aanstellingsbesluit. Een ambtenaar kan dus straks onderhandelen over zijn arbeidsvoorwaarden.

De rechtspositieregelingen zoals die nu gelden zullen worden vervangen door (nog af te sluiten) Cao’s. Overheidswerkgevers zullen dus, net als reguliere werkgevers, straks vrij zijn om een Cao af te sluiten.

Van Publiek recht naar Civiel recht

Omdat niet langer sprake zal zijn van een publiekrechtelijke arbeidsverhouding, zal niet langer het bestuursrecht daarop van toepassing zijn, maar geldt het Burgerlijk Wetboek. Dit betekent dat er een andere vorm van rechtsbescherming van toepassing is. Per 1 januari 2020 zal de overheidswerkgever een arbeidsovereenkomst met een ambtenaar wegens reorganisatie of langdurige ziekte pas kunnen beëindigen na een preventieve ontslagtoets door het UWV. In geval van een beëindiging van de arbeidsovereenkomst wegens – bijvoorbeeld – disfunctioneren of bij een andersoortig geschil tussen de overheidswerkgever en de ambtenaar dient de zaak (vooraf) aan de kantonrechter voorgelegd te worden. Ontslag via een eenzijdig ontslagbesluit van de werkgever, waartegen de ambtenaar achteraf op kan komen middels bezwaar en beroep, is niet meer mogelijk.

Transitievergoeding

Net als werknemers in het bedrijfsleven hebben ambtenaren straks ook recht op een transitievergoeding bij ontslag (indien de ambtenaar tenminste 24 maanden in dienst is geweest).

Wat zijn de belangrijkste wijzigingen?

Samengevat zijn dit de belangrijkste wijzigingen:

  • De ambtelijke aanstelling wordt een arbeidsovereenkomst;
  • De publiekrechtelijke rechtspositieregeling wordt een CAO;
  • Het bestuursprocesrecht wordt vervangen door het civiele procesrecht;
  • De bestuursrechter wordt vervangen door de burgerlijke rechter.

In aanvulling op het civiele arbeidsrecht zullen op grond van de (nieuwe) ambtenarenwet 2017 voor de genormaliseerde ambtenaren wel bijzondere regels (blijven) gelden. Want de ambtenarenstatus als zodanig blijft gewoon bestaan. Dat betekent dat de ambtenaar, in afwijking van de “gewone” werknemer, nog wel gehouden kan zijn om de ambtseed/belofte af te leggen en kunnen er bijzondere regels gelden ten aanzien van integriteit, het aannemen van giften, het melden van nevenfuncties, geheimhouding e.d.

Uitzonderingen

De Wnra gaat niet gelden voor álle ambtenaren. Van de Wnra zijn uitgezonderd de medewerkers bij politie, defensie, rechters en officieren van justitie en politieke ambtsdragers. Deze groep ambtenaren behoudt zijn huidige (rechts)positie.

Onderwijs

Medewerkers in het openbaar onderwijs vallen nu nog onder het ambtenarenrecht, maar vanaf 1 januari 2020 vallen zij ook onder de Wnra, zodat hun rechtspositie (van rechtswege) zal veranderen. Voor het bijzonder onderwijs verandert er niets, want voor het bijzonder onderwijs geldt nu ook al het reguliere (civiele) arbeidsrecht.

Aandachtspunten en voorbereiding op de nieuwe wet

Voor de overheidswerkgever is aan te raden om na te gaan in hoeverre de Wnra gevolgen heeft voor de organisatie.

Zo is het voor een zorgvuldige overgang naar het nieuwe stelsel van belang om na te gaan of de zittende ambtenaren een arbeidsovereenkomst wordt aangeboden waarbij de geldende (en eventuele nieuwe, nog met de ambtenaar overeen te komen) arbeidsvoorwaarden goed worden vastgelegd, of dat wordt volstaan met de overgang van rechtswege (waarbij de werkgever er voor kiest om de afspraken zoals die zijn gemaakt op basis van het aanstellingsbesluit stilzwijgend als arbeidsovereenkomst aan te merken). Door niet alleen met nieuwe ambtenaren, maar ook met de zittende medewerkers een (schriftelijke) arbeidsovereenkomst aan te gaan kunnen de werkgever en de ambtenaar aanvullende afspraken maken ten aanzien van edingen die op grond van het Burgerlijk Wetboek alleen gelden als deze schriftelijk zijn aangegaan. Dit geldt bijvoorbeeld voor een proeftijdbeding, een eenzijdig wijzigingsbeding en een boetebeding. In bepaalde gevallen kan het wellicht ook verstandig zijn om een non concurrentiebeding af te spreken.

Het is daarnaast aan te raden om model arbeidsovereenkomsten op te stellen voor nieuwe ambtenaren en een personeelshandboek of bedrijfsregeling. De ambtenaren moeten geïnformeerd worden over hun nieuwe positie en rechten/plichten en de ondernemingsraad zal moeten worden betrokken bij de overgang naar de nieuwe wetgeving. P&O medewerkers zullen moeten worden opgeleid om het nieuwe wettelijke systeem toe te kunnen passen en er zullen mogelijk Cao’s afgesloten moeten worden.

Hulp nodig of vragen?

Overheidswerkgevers zullen hun tijd tot 1 januari 2020 dus goed moeten benutten om te anticiperen op de Wnra. Indien wij daarbij kunnen helpen of als er vragen over de Wnra zijn, dan kunt u contact opnemen met Cooper Advocaten: info@cooperadvocaten.nl of 020-2611926.